Siulequt

Isumaginnittoqarfiup aqunneqarnera aaqqissuussaaneralu pillugit Inatsiartut peqqussutaat nr. 11, 12. November 2001-imeersumi § 10, imm. 5 naapertorlogu Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfik Inatsiartunut suliaqarfini pillugit ukiumoortumik nalunaaruteqartartussaavoq.

Nalunaarusiaq ukiumut ilivitsumoortuuvoq naammagittaalliuutillu tiguneqartut Naammagittaalliuuteqartarfimmilu aalajangiinerit qassiunerinik kisitsisit atorlugit nalunaarsuusiornerup saniatigut tunngaviusumik aalajangiinernik imaqartarluni. Tunngaviusumik aalajangiinerni saqqummiunneqartuni kikkut pineqarnersut takuneqarsinnaajunnaarsinneqartarput.

Kommuninut, Kanukokamut, Inatsisartut Ombudsmandianut, Rigsombudsmandimut aammattaaq Isumaginninnermi Siunnersortinngorniat Ilinniarfiannut nalunaarusiaq nassiunneqartarpoq. Naammagittaalliuteqartarfiup qarasaasiatigut nittartagaatigut www.nanoq.gl/dsa nalunaarusiaq pissarsiarineqarsinnaavoq, taamattaaq nalunaarusiaq Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfiup allattoqarfianut saaffiginninnikkut pissarsiarineqarsinnaalluni.

Februar 2007

Ole Rud

Siulittaasoq

Naammagittaalliuuteqartarfiup inatsisitigut tunngavissai

Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfiup sulinera 1. januar 1980-imi aallartippoq.

Isumaginnittoqarfiup aqunneqarnera aaqqissuussaaneralu pillugit Inatsisartut peqqussutaanni nr. 11-mi , 12. november 2001-imeersumi § 8 imm. 1 aammat 2 malillugit Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfik tassaavoq isumaginninnermi malittarisassat malillugit kommunip imaluunniit Naalakkersuisut aalajangigaat pillugit naammagittaalliuuteqartarfik.

Naammagittaalliuuteqartarfiup sulinera §§-ini 9-miit 11-mut inatsisitigut tunngavissinneqarpoq. Naammagittaalliuuteqartarfik siulittaasoqassaaq allanillu sisamanik ilaasortaqassalluni. Naalakkersuisut siulittaasumik, taassuma sinniisussaanik, ilaasortanik sisamanik taakkulu sinniisusaannik ukiunut marlunnoortumik toqqaassapput.

Siulittaasoq inatsisilerituutut soraarummeersimassaaq imaluunniit allatigut Kalaallit Nunaanni inatsisinik isumaginninnermut tunngasunik sukumiisumik paasisimasaqassalluni. Ilaasortat marluk isumaginninnermi inatsisinik ilisimasaqassapput, ilaasortallu marluk isumaginninerup iluani inuiaqatigiit ingerlaasiannik ilisimasaqassallutik. Naalakkersuisut Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfimmut allattoqarfeqarnikkut ikiuutissapput.

Naammagittaalliuuteqartarfiup katitigaanera

Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfik ukiumi nalunaarusiorfiusumi 2005- imi ukuninnga inuttaqarsimavoq:

Bendt Frederiksen, Upernavik

Nukákuluk Kreutzmann, Nuuk

Tukummeq Qaavigaq, Nuuk

Emilie Lennert, Sisimiut (upernaakkut tunuarpoq)

Naja Joelsen, Nuuk (septemberimi toqqarneqarpoq)

Ole Rud, Nuuk

Ole Rud ukiumi nalunaarusiorfiusumi Naammagittaalliuuteqarfimmi siulittaasuuvoq.

2006-imi septemberimi Naammagittaalliuuteqartarfimmik nutaamik Naalakkersuisut toqqaapput, ilaasortaareersullu sisamat tassaasut Bendt Frederiksen, Nukákuluk Kreutzmann, Tukummeq Qaavigaq aamma Ole Rud toqqaqqinneqarput.

Naammagittaalliuuteqartarfimmi ilaasortatut nutaatut toqqarneqarpoq Naja Joelsen.

Aammattaaq Naalakkersuisut sinniisussanik sisamanik toqqaapput:

Kaali Olsen, Nuuk

Frederikke Zeeb, Nuuk

Stine Egede Nørbæk, Nuuk

Bertha Kreutzmann, Nuuk

Naalakkersuisut Allattoqarfiat Naammagittaalliuuteqartarfimmut allattoqarfiuvoq. Ukiumi nalunaarusiorfiusumi Naammagittaalliuuteqarfik tallimariarluni ataatsimiippoq.

Allattoqarnerup tungaatigut immikkut taasassat

Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfiup allattoqarnera Naalakkersuisut Allattoqarfiata isumagaa.

Allattoqarneq marlunngorlugu avinneqarsinnaavoq, tassa allatsit suliassaviinik sulinermut (naammagittaaliuutinik tigooraaneq, suliamut tunngasunik paasiniaaneq, naammaagittalliuuteqartarfiup ataatsimiinnissaanik piareersaaneq, il.il.) aammalu naammagittaalliuutit inatsisinut tunngasortaasa suliarinerat.

Naalakkersuisut 13. november 2003 aalajangerpaat Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfik nammineerluni aqutassaminik aningaasaliiffigineqassasoq. 1,0 mio. koruuninik aningaasaliinissaq Naalakkersuisut siunnersuutigaat. Tamanna 2004-mut Aningaasanut Inatsisissap akuersissutigineranut atatillugu Inatsisartunit akuerineqarpoq. Aningaasaliissutit 2004-mi 2005-imilu attatiinnarneqarput. Naalakkersuisut 2006-imi aalajangerput aningaasaliissutit 1,35 mio. koruuninut qaffanniarlugit, aningaasaliissutit ilanerisigut inatsilerituumik suli ataatsimik atorfinitsitsinissamut aningaasassaqalernissaq anguniarneqarpoq. Inatsisit naapertorlugit isumaginninnermut tunngasuni aalajangikkat (annikitsut ataasiakkaat assigiinngitsut pinnagit) Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfimmut naammagittaalliuutigineqarsinnaapput. Tamatuma nassataraa isumaginninnerup iluani aalajangikkat tamarluinnangajai pillugit innuttaasut naammagittaalliuuteqarsinnaanerat, tassalu suliassanik annertuumik sunniutilinnik, soorlu pinngitsaaliilluni meeqqanik angerlarsimaffiup avataanut inissiisarnernik Naammagittaalliuuteqartarfik tigusaqartarpoq, aammali annertunngitsumik sunniutilinnik, soorlu pensionisianut inummut tapiutit pillugit malittarisassat naapertorlugit aallaasimik kusanartumik, angallammut motoorimik il.il. qinnuteqaatinut kommunip itigartitsineri suliakkiissutigineqartarput.

Naammagittaalliuuteqartarfimmi allatsit/suliarinnittut Naalakkersuisut Allattoqarfianni fuldmægtigitut atorfinitsinneqartarput, ukiorlu aningaasaliiffik 2003 tikillugu Naalakkersuisut Allattoqarfianni sulisunut allanut ilaallutik atorfeqarsimallutik. Suliassanik suliarinnittussatut nalinginnaasumik inatsilerituut atorfinitsinneqartarput. Suliassat annertussusaat sulisussarsisinnaanerlu atorfimmilu qanoq sivisutigisumik atasinnaaneq apeqqutaatillugit 1988-imiit allatsit ataaseq-marluk atorfeqartinneqartarput. Suliassanik suliarinnittussaq ataaseq 2006-imi julimi atorfinitsinneqarpoq, taamaalilluni 2006-ip affaani kingullermi suliassanik sularinnittussat marluk ulloq ilivitsoq sulisussat sulipput, ukiup affaani siullermi sulisoq ataasinnaasimagaluartoq. Naalakkersuisut Allattoqarfianni Naammagittaalliuuteqartarfiup allattoqarnikkut inissisimanerata nalaani inatsisilerituunik sulianik ingerlatsisussanik sulisussarsiortarneq sulisunillu tigumminnissinnaaneq ajornakusoorsimavoq.

Atorfeqartartut nalinginnaasumik ukioq ataaseq missiliorlugu atorfimminni atasarsimapput. Sulisut taarseraannerujussuat aammalu ataatsimiinnermi ataatsimi suliassat taamaallaat 20-t 30-illu akornanni amerlassusillit suliarineqarsinnaanerat pissutaalluni Naammagittaalliuuteqartarfiup suliassaatai amerlasuut ukioq ataaseq sinnerlugu pisoqaassuseqarput, tamanna Naammagittaalliuuteqartarfiup assorsuaq naammaginngilaa. Sulisumik marluinnik oqaasilimmik atorfinitsitsinissamut Naammagittaalliuuteqartarfik 2004-mi periarfissaqalerpoq, siulittaasorlu siulittaasutut inatsisit naapertorlugit aalajangiisaleriartuinnarsimavoq. Siulittaasoq annertusiartuinnartumik siunnersuinermi ilitsersuinermilu ikiuuttalersimavoq. Suliassalli takkussortut amerliartornerat pissutaalluni sulianik suliarittarnerup sivikillisarniarnera iluatsissimanngilaq. 5 Suliassat amerliartornerat pissutigalugu naammagittaalliuuteqartarfik nukissatigut annertusileriffigineqartariaqartoq Naammagittaalliuuteqartarfiup nalilerpaa. (Uani Naammagittaalliuuteqartarfiup maluginiarpaa naammagittaalliuuteqarfinnut allanut naleqqiullugu aningaasaliissutit annikinerusut, tassunga peqatigitillugu naak naammagittaalliuuteqartarfinnut allanut naleqqiullugu suliassat amerlanerugaluartut). Maannakkut naammagittaalliuuteqartarfiup suliassai il.il. inatsisilerituunit pingasunit allaffimmiumillu (kontorfuldmægtigimit) ataatsimit suliarineqarsinnaasutut nalilerneqarput, tassa sulinerup qanoq aaqqissuunneqarnera apeqqutaalluni. Tassunga ilanngunneqassapput naammagittaalliuuteqartarfiup nutsigassaatai (ukiumut quppernerit 3000-it missaaniittut).  

Naammagittaalliuuteqartarfiup 2006-imi sulinera

Naammagittaalliuuteqartarfiup ukiumi nalunaarusiorfiusumi naammagittaalliuutit katillugit 338-t tiguai. Qularnaallillugu paasinarsivoq naammagittaalliuutinik amerliartuinnartunik naammagittaalliuuteqartarfik tigusaqartalersoq. Taamaalilluni 2004-p naalernerani naammagittaalliuutit 220-t tiguneqarput. Nalinginnaasumik naammagittaalliuutit qaammammut 30-t 40-llu akornanni amerlassusillit naammagittaalliuuteqartarfimmut apuuttarput.

Naammagittaalliuutit tiguneqartut ima agguataarsimapput:

Isumaginninnermi pensionit utoqqarnillu paaqqinniffiit il.il. pillugit Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit 55-it,

Naartunermi, erninermi qitornavissiartaarnermilu sulinngiffeqarneq pillugu Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit arfineq marluk,

Pisortanit ikiorsiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit 85-it,

Annertussusileriikkanik ikiorsiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit qulingiluat,

Meeqqanik inuusuttunillu ikiorsiisarneq pillugu Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit 33-t,

Annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit 72-it,

Meeqqanut tapiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit 24-t,

Ineqarnermut tapiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit arfinillit,

Meqqanut akilersuutit il.il. tunniunneqartarneri pillugit Inatsisartut peqqussutaat naapertorlugu aalajangiinernut naammagittaalliuutit arfineq marluk,

Naammagittaalliuutit 40-t suliassatut itigartinneqarput aamma/imaluunniit oqartussaasunut allanut imaluunniit suliamut tassunga oqartussaasuinnut innersuussutigineqarlutik, naammagittaalliuuteqartup toqunera pissutigalugu suliassat unitsiinnarneqarput imaluunniit unitsiinnarneqarlutik naammagittaalliuummi sunarpiaq naammagittaalliuutigineqarnersoq ersinngimmat imaluunniit allatut naammassineqarlutik naammagittaalliuuteqartarfimmi suliarineqaratik.

Aalajangiinerit

Ukiumi nalunaarusiorfiusumi Isumaginninnermi Naammagittaalliuuteqartarfik tallimariarluni ataatsimiippoq.

Ataatsimiinnerni taakkuni naammagittaalliuutit suliassat 180- it Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai. Tassunga ilanngunneqassapput naammagittaalliuutit 43-it siulittaasumit aalajangiiffigineqartut, tassa naammagittaalliuutit katillugit 223-upput. Maluginiaqquneqarpoq naammagittaalliuutit 2006-imi tiguneqartut 2006-imi aalajangiiffigineqartunut naapertuutinnginnerat. Tassunga tunuliaqutaavoq naammagittaalliuutit ukiuni siuliini tiguneqartut tamakkerlugit inaarutaasumik suliarineqanngimmata, naammagittaalliuutillu ilaat ukiumut nalunaarusiorfiusumut allamut tunngassutillit 2006-imi suliarineqarsimammata. Aalajangiinerit suliassaqarfinnut ataasiakkaanut ima agguataarsimapput:

Pisortanit pensionisiat utoqqarnillu paaqqinniffiit il.il. pillugit suliassat 23-t Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, naammagittaalliuutit arfineq marluk siulittaasumit aalajangiiffigineqarlutik, tassa naammagittaalliuutit katillugit 30-upput. Suliassami ataatsimi naammagittaalliuuteqartup suliassanngortitsinera itigartinneqarpoq Suliassami ataatsimi naammagittaalliuuteqartup suliassanngortitsinera itigartinneqarpoq tassa naammagittaalliuuteqartup toqunerata kingorna toqusup qimataanit meeqqanut akilersuutinut akiligassat akilerneqarsimammata. 8 0 5 10 15 20 Nanortalik Qaqortoq Narsaq Paamiut Nuuk Maniitsoq Sisimiut Kangaatsiaq Aasiaat Qasigiannguit Ilulissat Qeqertarsuaq Uummannaq Upernavik Qaanaaq Ammassalik Ittoqqortoormiit Suliani 14-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu siulittaasumit allanngortinneqarpoq, utoqqalinermi pensionisiat kommunip naatsorsoqqissagai kingumoortumillu atuuttussamik tunniutissallugit. Suliani marlunni aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, pensionisiat amerlanaarlugit tunniussat uterteqquneqarsinnaanngitsut. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, sulilluni misileereernerup kingorna qaammatip tulliuttup aallaqqaataaniit aallartittumik siusinaartumik pensionisiat tunniunneqartussanngorlugit. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput piffissamit qinnuteqarfimmit aallartittumik siusinaartumik pensionisiat naammagittaalliuuteqartumut tunniunneqartussanngorlugit. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, ineqarnermut akiligassat kinguaattoorutit pensionisianit ilanngaatigineqarsinnaanngitsut. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, naammagittaalliuuteqartoq siusinaartumik pensionisiaqalernissaanik akuerineqarluni, timikkut, eqqarsartaatsikkut aamma/imaluunniit inooqataanikkut pissutsinik ataatsimut naliliineq tunngavigalugu. Aalajangiineq ataaseq imaalillugu allanngortinneqarpoq, pensionisiat aqunneqarnerat unitsinneqassasoq. Suliassaq ataaseq siulittaasup utertippaa, pensionisianik tigusimasanik utertitsilluni akiliisitsinissap nalilersornissaanut paasissutissat naammattut naammagittaalliuuteqartarfiup pissarsiarisimanngimmagit. Suliassaq ataaseq siulittaasup utertippaa, suliassaq naammagittaalliuutigineqartoq kommunip aalajangiiffigisimanngimmagu. Suliaq ataaseq siulittaasup utertippaa, suliamik aalajangiisoq siulleq siusinaartumik pensionisiaqalernissamut pisinnaatitaanermik aalajangiinermini paasissutissanik naammattunik piniarsimanngimmat. Suliaq ataaseq utertinneqarpoq, tassa kommunip inummut tapiutinik naatsorsuinermini maannakkorpiaq isertitarisat tunngavigisussaammagit, ukiumoortumik naatsorsuineq ilisimaneqartoq kingulleq tunngaviginagu. Suliani 15-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Suliami ataatsimi sammisaqartitsinermi killilimmik aningaasarsisitsisoqarnissaanik aalajangiineq siulittaasup attatiinnarpaa, kommunip kingusippallaamik qinnuteqarsimanera pissutigalugu. Suliani sisamani aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, inummut tapiutinik 9 tunniussisoqassanngitsoq aningaasartuut akilerneqanngippat pensionisialik aningasatigut pissaaleqilernissamut navianartorsiunngimmat. Suliami ataatsimi aalajangiineq attatiinnarneqarpoq, ulloq unnuarlu paaqqinnittarfimmi najugaqarneq pissutigalugu pensionit kaasarfimmiussanut apparneqarnerat attatiinnarneqarluni. Suliami ataatsimi aalajangiineq attatiinnarneqarpoq, pensionisiat kommuniminngaanneersut tamarmik utertinneqassasut, naammagittaalliuuteqartoq marloriaammik pensionisisimammat. Suliami ataatsimi paaqqutarinniffimmut inissinneqarnissamik itigartitsissut attatiinnarneqarpoq, paaqqutarinniffimmi inissaqalernissap tungaatut kommuni akuerineqarsinaasumik aaqqiisimammat. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, piffissap siusinaartumik pensionisiaqarsinnaatitaalerfiup aamma siusinaartumik pensionisiaqalernissamik aalajangiinerup akornanni pisortanit ikiorsiissutit pisimasai ilanngaatigineqarsinnaanngitsut. Suliani pingasuni aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, siusinaartumik pensionisiaqalersitsisoqassanngitsoq naammagittaalliuuteqartut inuussutissarsiorsinnaanerat timikkut, eqqarsartaatsikkut aamma/imaluunniit inooqataanikkut pissuteqartumik annikillisimanngimmat. Suliami ataatsimi piffissaq pensionisiaqalerfissatut aalajangiiffik attatiinnarneqarpoq. Suliami ataatsimi pensionisiat aqunneqarnissaat attatiinnarneqarpoq. Suliami ataatsimi umiatsiamik pisinissamut inummut tapiutiliinissamik itigartitsissut attatiinnarneqarpoq pinartumik pisariaqartitsoqannginnera pissutigalugu.

Erninermi il.il. sulinngiffeqartarneq pillugu Inatsisartut peqqussutaat

Erninermi il.il. sulinngiffeqarneq pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat tallimat Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, tassa naammagittaalliuutit katillugit tallimat. Suliani pingasuni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, sapaatip akunnerisa erninermi sulinngiffeqarfiusut anaanaasup qitornamilu napparsimmavimmi uninngavigisimasaasa sivisoqataanik sulinngiffeqarneq sivitsorneqarluni. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, erninermut atatillugu sulinngiffeqarnermi pisartagaqarnissaq akuerineqarluni. Suliani marlunni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, erninermut atatillugu sulinngiffeqarnissamik kommunip itigartitsinera attatiinnarneqarluni.

Pisortanit ikiorsiissutit il.il. pillugit Inatsisartut peqqussutaat

Pisortanit ikiorsiissutit il.il. pillugit Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat 32-it Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, naammagittaalliuutit tallimat siulittaasumit aalajangiiffigineqarlutik, tassa naammagittaalliuutit katillugit 37-upput. Suliani 15-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliassani tallimani aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, piffissami qinnuteqarfimmi pinartumik ikiorserneqarnissamik pisariaqartitsisimaneq tunngavigalugu kommuni nalilersuissasoq. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu siulittaasumit allanngortineqarpoq, ikiorserneqartoq kisermaatut ikiorserneqassasoq, tassa inooqatigiinneq ukioq ataallugu sivisussuseqarsimammat. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu siulittaasumit allanngortineqarpoq, naammagittaalliuuteqartoq angerlarsimaffimmi ikiorteqarnissamut piginnaatitaasoq. Suliani tallimani aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, ineqarnermut akiligassat kinguaattoorutit akilernissaannut naammagittaalliuuteqartoq ikiorserneqassasoq, naatsorsuinerit takutippassuk naammagittaalliuuteqartoq piginnaatitaasoq. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, pequtinik toqqorsivimmut akiligassat naammagittaalliuuteqartup uppernarsarsinnaappagit kommunip akilissagai. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, isarussanut akiligassaq tamaat kommunip akilissagaa . Suliassami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, kommuni piumaffigineqassasoq nuunneq pissutsit pitsanngoriarnerannik kinguneqarnersoq nalilersoqqullugu. Suliani 22-ni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Suliani 13-ini aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, peqqussummi maleruagassat naapertorlugit ikiorneqarnissamik piginnaatitaaffiit malillugit naammagittaalliuuteqartut ikiorserneqarsimasut. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, ineqarnermut akiligassat kinguaattoorutit akilernissaannut ikiorsiisoqassanngitsoq, tassa akiligassap pinngornerata nalaani naammagittaalliuuteqartoq ineqarnermut akiligassap akilernissaa- 11 nut periarfissaqarsimammat. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuuteqartoq ikiorserneqarnissamik piginnaatitaanngitsoq, ikiorsiineq naammagittaalliuuteqartup siunissami imminut pilersorsinnaalernissaanut pingaaruteqartutut isigineqanngimmat. Suliami ataatsimi ingiaqateqarnissamik aningaasartuutinut kommunip itigartitsissutaa attatiinnarneqarpoq, nakorsat tungaanninngaanniit oqaatigineqarsimanngimmat napparsimasup ingiaqateqarluni angalanissaa napparsimasumut pitsaanerpaassasoq. Suliami ataatsimi ineqarnermut akiliutip akilernissaanut kommunip itigartitsissutaa attatiinnarneqarpoq, piffissami killilerneqanngitsumi ineqarnermut akiliummik akilersuinissamik kommuni pisussaaffeqanngimmat. Suliami ataatsimi pisortanit ikiorsiissutit aningaasanngornagit pisiniutissamik allagartamik tunniussinissamik kommunip aalajangiinera attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuuteqartup imigassamik aalakoornartulimmik atuinerujussua pissutigalugu. Suliami ataatsimi ineqarnermut akiliummut akiligassat kinguaattoorutit akilernissaanut kommunip itigartitsissutaa attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuuteqartorlu akiligassaminik isumakkeerfigineqarnissani anguniarlugu eqqartuussivimmut saaffiginneqquneqarluni. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuuteqartoq sulinngiffeqarnermi nalaani suliffissarsiortuunnginnini pissutigalugu ikiorserneqarnissamik piginnaatitaanngimmat. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq ikiorsiissutit tunniunneqarsimasut kommunip uterteqqeqquasinnaagai.

Annertussusileriikkanik ikiorsiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat

Annertussusileriikkanik ikiorsiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaannut tunngasut suliassat arfineq pingasut Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai aalajangiiffigalugillu, siulittaasup arfinillit aalajangiiffigai, tassa suliassat katillutik 14-iupput. Suliani qulini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu siulittaasumit allanngortinneqarpoq, qinnuteqartoq qinnuteqarnermisut ikiorserneqartussanngorlugu. Aalajangiinerit pingasut aallaqqaataaniit suliarisassanngorlugit utertinneqarput, ikiorserneqarnissamut piumasaqaatit qinnuteqartumit naammassineqarsimanersut ersarissumik nalunaarutigineqarsimanngimata. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, ikiorsiissutit tunniunneqarsimasut naammagittaalliuuteqartup utertissagai, naammagittaalliuuteqartoq suliffeqaatigaluni ikiorserneqarsimammat. 12 Suliani sisamani aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, qinnuteqartoq qinnuteqarnermisut ikiorserneqassasoq. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, annertussusileriikkanik ikiorsissutit aningaasanngorlugit tunniunneqassasut, allagartamik pisiniutissamik tunniussisoqarnani. Suliani sisamani aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Annertussusileriikkamik ikiorsiissutinik itigartitsissutit marluk siulittaasumit attatiinnarneqarput, naammagittaalliuuteqartup annertussusileriikkanik ikiorsiisarnermi piumasaqaatit naammassisimanngimmagit. Annertussusileriikkanik ikiorsiissutinik itigartitsissut ataaseq siulittaasumit attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuuteqartoq inuit aqqisa allattorsimaffianni Danmarkimi nalunaarsorneqarsimammat. Annertussusileriikkanik ikiorsiinissamut kommunip itigartitsissutaa attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuteqartoq suliffissamik tunineqaraluarluni suliumasimanngimmat.

Meeqqanik inuusuttunillu ikiorsiisarneq pillugu Inatsisartut peqqussutaat

Meeqqanik inuusuttunillu ikiorsiisarneq pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat 19-it Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, naammagittaalliuutit sisamat siulittaasumit aalajangiiffigineqarlutik, tassa naammagittaalliuutit katillugit 23-upput . Suliani sisamani aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, qitornamik pinngitsaaliissummik inissinneqarsimasumik najorteqarsinnaatitaaneq aallarteqqittussanngorlugu. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq meeraq paarsaq tikeraanerneranut akiliunneqartussanngorlugu. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, pinngitsaaliissummik meeqqamik arsaarinninnissamik kommunip aalajangigaa atorsinnaanngitsoq, aalajangiineq oqartussaaffimmit pisussaasumit aalajangerneqarsimanngimmat. Suliassami ataatsimi naammagittaalliuuteqartup suliassanngortitsinera itigartinneqarpoq, meeqqat angerlartinneqarnissaannik kommunip aalajangiisimannginnera pissutigalugu. Suliani 19-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Angajoqqaat akiliutissaasa annertussusissaattut aalajangiinerit marluk siulittaasumit attatiinnarneqarput. Meeqqat angerlartinneqarnissaannik itigartitsissut siulittaasup attatiinnarpaa, inuttut aamma ineqarnikkut atugarisat misissorneqaqqaassammata. Paarsaqarnissamik akuersissummik qinnuteqaatit marluk itigartitsissutigineqarnerat attatiinnarneqarpoq, inunnik naviartorsiortitsilluni pinerlussimanermut eqqartuussaasimaneq pissutigalugu. Suliani marlunni ulluunerani paaqqinnittarfimmut akiliutissat annertussusilerneqarsimaneri attatiinnarneqarput. Suliaq ataaseq angajoqqaat akiliutissaasa annertussusiligaanerannik imaqartoq ataaseq attatiinnarneqarpoq. Suliami ataatsimi ilaqutariinnut immikkoortortamiinnissamik itigartitsissut attatiinnarneqarpoq, ikiorsiilluni iliuusissamik allamik kommuni neqerooruteqarsimammat. Suliami ataatsimi ilaqutariinnut inissiinermi paaqqinninnersiutit ikilineqarnerannik aalajangiineq attatiinnarneqarpoq, meeraq paarineqartoq immikkut pisariaqartitsisutut isigineqanngimmat. Suliami ataatsimi panimmit tikeraarneqarnissamut itigartitsissut attatiinnarneqarpoq, naammagittaalliuuteqartup siusinnerusukkut panimminut attaveqarsimannginnera pissutigalugu. Meeqqat pinngitsaaliissummik angerlarsimaffimmit arsaarinnissutigineqarsimarannik aalajangiinerit sisamat attatiinnarneqarput, pissutsit naapertuutinnginnerat pissutigalugu pisariaqartutut isigineqarmata. Meeqqat angerlartinneqarnissaannik itigartitsissut ataaseq attatiinnarneqarpoq. Suliani marlunni meeqqat Danmarkimi efterskolertut juullimi angerlarnissaannut itigartitsissutit attatiinnarneqarput. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, meeqqat maannakkut ilaqutariinni paarsisuniiginnartussanngorlugit.

Annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat

Annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat 66-it Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, siulittaasoq aalajangigaqanngilaq, suliassat katillugit 66-iupput. Suliani 51-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliani 28-ni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, nalunaaquttap akunneri tapersersortitut ikiortit atugassaat qinnutigineqartut, annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu, naammagittaalliuuteqartup pisinnaagai. 14 Suliani pingasuni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, naammagittaalliuuteqartoq innarluutillit pillugit malittarisassat naapertorlugit akiliutissanik tunineqarnissamut pisinnaatitaasoq. Suliami ataatsimi aalajangiineq aallaqqaataaniit suliarisassanngorlugu utertinneqarpoq, naammagittaalliuuteqartup annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu sulinikkut isertitassaagaluanik annaasaasa taarserneqarnissaannut piginnaatitaanersoq nalornaallisinneqassammat. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, tapersersortitut ikiortip pikkorissarnissamut akiliunneqarnissaa akuerineqarluni. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqaput, angallanneqarnermi aaqqissuussinermut annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu naammagittaalliuuteqartoq pisinnaatitaammat. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu iluaqusersuutinik tunniussisoqartussanngorlugu. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu oqallorissaasoqarnissamut ikiorneqarnissaq akuerineqarluni. Suliani qulingiluani aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu Inatsisartut peqqussutaat malillugu naammagittaalliuuteqartoq ikiorserneqarnissamut pisinnaatitaatinneqarluni. Suliani pingasuni aalajangiinerit imaalillugit allanngortinneqarput, innarluuteqarnermut atatillugu aningaasartuutaanerusut uppernarsarneqarsinnaasut akuerineqarlutik. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, innarluutillit pillugit malittarisassat malillugit ingiaqateqarluni angalanermut aningaasartuutinut ikiorneqarnissamik naammagittaalliuuteqartoq ikiorneqarsinnaasoq. Suliami ataatsimi suliassaq aallaqqaataaniit suliarisassanngorlugu utertinneqarpoq, tassani qularnaallisinneqassammat naammagittaalliuuteqartup angalanermini ingiaqateqartinneqarneranut aningaasartuutinut ikiorneqarnissamik pisinnaatitaanersoq. Suliani 15-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Suliani tallimani aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, annertuumik innarluutillit ikiorserneqartarnerat pillugu inatsisit malillugit nalunaaquttap akunneri tapersersortitut ikiorteqarnissamut tunniunneqartut naammagittaalliuuteqartup pisinnaagai. Suliani ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, ingerlatsinermut aningaasartuutit innarluuteqarnermut toqqaannartumik attuumassuteqanngitsut kommunip aningaasartuutigissagai. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, angalanermut aningaasartuutinik aamma angalanermi ingiaqateqarnissamik ikiorserneqarnissamik itigartitsissut attatiinnarneqarluni. Eqqarsartaatsikkut mattusimalluinnartuuneq (autisme) pillugu Danmarkimi pikkorissarnissamut aningaasartuutit akilernissaannut itigartitsissutit marluk attatiinnarneqarput. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, inigisap allanngortinnissaanut ikiorserneqarnissaq innarluutillit pillugit malittarisassat malillugit akuersissutigineqarnani. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, innarluutillit pillugit malittarisassat malillugit naammagittaalliuuteqartup ikiorserneqarnisamik pisinnaatitaannginnera attatiinnarneqarluni. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu attatiinnarneqarpoq, oqilisaassilluni ikiorserneqarnissamut naammagittaalliuuteqartoq pisinnaatitaanngitsoq. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit attatiinnarneqarput, naammagittaalliuuteqartoq iluaqusersuutinik qinnutigineqartunik pisinnaatitaanngitsoq.

Meeqqanut tapiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat

Meeqqanut tapiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat 14-it Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, naammagittaalliuutit 14-it siulittaasumit aalajangiiffigineqarlutik, tassa naammagittaalliuutit katillugit 28-upput. Suliani 17-ini aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Meeqqanut tapiissutit pillugit itigartitsissutit aqqanillit imaalillugit allanngortinneqarput, qaammatini pingasukkaartuni (kvatalini) tulliuttuni naammagittaalliuteqartut meeqqanut tapiissutinik pisinaatinneqarlutik. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, naammagittaalliuuteqartoq meeqqanut tapiissutinik pisinnaatinneqarluni. Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit siulittaasumit allanngortinneqarput, qinnuteqaatip tammarsimanera piffissaq eqqorlugu qinnuteqarnertut isigineqartussanngorlugu. Suliami ataatsimi aalajangiineq aallaqqaataanit suliarisassanngorlugu siulittaasumit utertinneqarpoq, annertuumik sivisuumillu isertitat appariaateqarsimanersut nalornaallisinneqartussanngorlug u. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, inooqatigiinneq aatsaat ukiumik ataatsimik sivisussuseqarsimappat inooqatip isertitai naatsorsuinermi ilanngunneqarsinnaasut. 16 Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, meeqqanut tapiissutit uterteqquneqarsinnaanngitsut. Suliani aqqanilinni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Suliani qulingiluani ukiumi inaarutaasumik akileraaruteqarfiusumi kingullermi isertitat aallavigalugit meeqqanut tapiissutit aalajangerneqarnerat attatiinnarneqarluni. Suliami ataatsimi meeqqanut tapiissutisinissamik itigartitsilluni aalajangiineq attatiinnarneqarpoq, suliffissaaleqinermi isertitat apparsimanerat piffissami sivikitsumi pisussatut isigineqarmat. Suliami ataatsimi meeqqanut tapiissutit aningaasanngornagit pisiniutissamik allagartamik tunisinissamik aalajangerneq attatiinnarneqarpoq, tapiissutit atorfissarinngisaannut atorneqarsimammata.

Ineqarnermut tapiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat

Ineqarnermut tapiissutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat arfineq marluk Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, naammagittaalliuutit arfinillit siulittaasumit aalajangiiffigineqarlutik, tassa naammagittaalliuutit katillugit 13-iupput. Suliani arfinilinni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat: Suliani marlunni aalajangiinerit imaalillugit siulittaasumit allanngortinneqarput, ineqarnermut tapiissutit ukiup ingerlanerani allanngortinneqarsinnaanngimmata. Suliani sisamani aalajangiinerit sisamat aallaqqaataaniit suliarisassanngorlugit siulittaasumit utertinneqarput, maannakkut isertitat kommunimit naatsorsugassanngorlugit. Suliani arfineq marlunni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput: Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu siulittaasumit attatiinnarneqarpoq, aatsaat piffissamit qinnuteqarfiusumit aallartittumik ineqarnermut tapiissutit tunniunneqarsinnaasut. Suliani arfinilinni isertitatigut paasissutissat aallaavigalugit ineqarnermut tapiissutit pillugit aalajangiinerit attatiinnarneqarlutik.

Meeqqanut akilersuutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat

Meeqqanut akilersuutit pillugit Inatsisartut peqqussutaat malillugu suliassat tallimat Naammagittaalliuuteqartarfiup suliarai, naammagittaalliuutit marluk siulittaasumit aalajangiiffigineqarlutik, tassa naammagittaalliuutit katillugit arfineq marluupput. 17 Suliani marlunni aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut tamakkiisumik ilaannakortumilluunniit atortussaatinneqanngillat Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, meeqqanut akilersuutit ilanngaatigineqartussaatinneqaratik. Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu allanngortinneqarpoq, meeqqanut akilersuutit utertinneqartussaatinneqaratik. Suliani tallimani aalajangiinerit naammagittaalliuutigineqartut attatiinnarneqarput Suliami ataatsimi aalajangiineq imaalillugu siulittaasumit attatiinnarneqarpoq, ataataasumik aalajangiisoqarnissaanik suliap suli aallartinneqarsimannginnera pissutigalugu meeqqanut akilersuutit tunniunneqarsinnaanngitsut. Meeqqanut akilersuutit siumoortumik tunniunneqartartunik tunniussinissamik itigartitsissut ataaseq siulittaasumit attatiinnarneqarpoq, inooqatigiinnermut uppernarsaatissaqartoqarnera pissutigalugu. Suliami ataatsimi meeqqanut akilersuutit siumoortumik tunniunneqarnissaat pillugu itigartitsissut attatiinnarneqarpoq, taakku akilersuisussamut akilertinniarneqarsinnaanngimmata. Suliani marlunni meeqqanut akilersuutit akilernissaannut aalajangiinerit attatiinnarneqarput, naammagittaalliuuteqartoq akilersuinerminik ingerlatitsiinnartussanngorlugu.